Dipsas oligozonata – charakterystyka gatunku
Dipsas oligozonata to niewielki, niejadowity wąż z rodziny połozowatych (Colubridae), który występuje głównie w północno-zachodniej części Ameryki Południowej, a prawdopodobnie jest endemiczny dla Ekwadoru. Gatunek ten został po raz pierwszy opisany w 1989 roku przez ekwadorskich herpetologów Orcésa i Almendáriza. Dipsas oligozonata prowadzi głównie zmierzchowy i nocny tryb życia, co czyni go interesującym obiektem badań dla biologów i herpetologów.
Systematyka i klasyfikacja
Gatunek Dipsas oligozonata został po raz pierwszy opisany w 1989 roku przez Orcésa i Almendáriza w publikacji „Revista Politécnica”. W tym czasie nadano mu nazwę Sibynomorphus oligozonata, a miejscem typowym wskazano Zhila w prowincji Azuay, położoną na wysokości 2250 m n.p.m. Holotyp, dorosły samiec o długości 358 mm, otrzymał oznaczenie MEPN 3612 (pierwotnie EPN 3612). W 2018 roku A. Arteaga oraz współpracownicy przenieśli gatunek do rodzaju Dipsas, co wpłynęło na jego klasyfikację w systematyce.
Etymologia nazwy gatunkowej
Nazwa rodzajowa Dipsas pochodzi z greckiego słowa „dipsas”, które oznacza „jadowity wąż”, a także może odnosić się do silnego pragnienia wywołanego ukąszeniem. Część epitetu „oligozonata” również ma swoje korzenie w greckim, gdzie „oligos” oznacza „mały” lub „drobny”, a „zonata” pochodzi z łaciny i oznacza „opasana”. Cała nazwa wskazuje więc na specyfikę tego węża jako niewielkiego przedstawiciela swojej rodziny.
Morfologia Dipsas oligozonata
Dipsas oligozonata to niewielki wąż o charakterystycznej morfologii. Posiada krótką głowę oraz spłaszczony pysk, co sprawia, że jest przystosowany do życia w górskich zaroślach. Jego oczy są stosunkowo duże, o ciemnych tęczówkach i czarnych źrenicach. Ubarwienie ciała tego gatunku oscyluje od szarego do szarobrązowego, z charakterystycznymi szerokimi pasami na przedniej części ciała, które zwężają się ku ogonowi. W obrębie ogona paski stają się jedynie szczątkowe. Brzuch może być bez plam lub posiadać ciemne plamki oraz cętki.
Dipsas oligozonata może być mylony z innymi gatunkami z rodzaju Dipsas, takimi jak Dipsas jamespetersi czy Dipsas oreas. Różnice są widoczne przede wszystkim w liczbie tarczek nadwargowych oraz ubarwieniu brzucha. Gatunek ten posiada zazwyczaj od 6 do 7 tarczek nadwargowych, podczas gdy Dipsas jamespetersi ma ich 8. Dodatkowo brak tarczki przedocznej oraz eliptycznych plam na ciele odróżniają go od Dipsas oreas.
Występowanie i siedlisko
Dipsas oligozonata występuje jedynie na niewielkim obszarze południowego Ekwadoru, obejmującym około 1425 km² w górnym biegu rzeki Río Jubones. Jego populacja koncentruje się na wysokościach powyżej 2100 m n.p.m., aż do około 3150 m n.p.m. Wcześniejsze obserwacje wskazywały na obecność tego gatunku w innych regionach Ekwadoru oraz północnym Peru, jednak te przypadki zostały przypisane do opisanego w 2018 roku Dipsas oswaldobaezi.
Węże te preferują siedliska górskich zarośli i łąk oraz tropikalnych wilgotnych lasów górskich. Czasami spotykane są również na plantacjach oraz w wiejskich ogrodach, co świadczy o ich adaptacyjności do różnych środowisk. Dzięki swojemu zmierzchowemu trybowi życia są mniej narażone na drapieżnictwo.
Ekologia i zachowanie
Dipsas oligozonata prowadzi głównie nocny tryb życia i wykazuje największą aktywność o zmierzchu oraz w pierwszych godzinach nocnych, od około 18:30 do 22:00. Żeruje najczęściej na powierzchni gruntu, a jego dieta składa się głównie ze ślimaków oraz owadów o miękkim ciele. Dzięki swojemu ubarwieniu doskonale kamufluje się w otoczeniu, co ułatwia mu polowanie na zdobycz.
W ciągu dnia Dipsas oligozonata odpoczywa między zaroślami lub pod pniami drzew oraz w stosach liści, co pozwala mu unikać drapieżników i utrzymać odpowiednią temperaturę ciała. Gatunek ten jest jajorodny; chociaż nie ma wielu informacji na temat jego rozrodu, wiadomo że samice składają około czterech jaj w jednym lęgu.
Status ochrony
Dipsas oligozonata jest klasyfikowany jako gatunek narażony (VU) według Czerwonej księgi gatunków zagrożonych IUCN. Mimo że gatunek ten jest opisywany jako bardzo rzadki, dane dotyczące liczebności ani trendu populacji pozostają nieokreślone. Ochrona naturalnych siedlisk oraz monitorowanie populacji są kluczowe dla zachowania tego unikalnego przedstawiciela fauny Ekwadoru.
Zakończenie
Dipsas oligozonata to interesujący przykład różnorodności biologicznej Ameryki Południowej. Jego endemiczne występowanie w Ekwadorze oraz specyficzny tryb życia czynią go unikalnym obiektem badań dla herpetologów i biologów zajmujących się ochroną przyrody. Zrozumienie ekologii tego gatunku jest istotne dla podejmowania działań mających na celu jego ochronę oraz zachowanie naturalnych ekosystemów górskich Ekwadoru.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).