Grzybówka pomarańczowoostrzowa – wprowadzenie
Grzybówka pomarańczowoostrzowa, znana naukowo jako Mycena aurantiomarginata, to interesujący gatunek grzybów z rodziny grzybówkowatych (Mycenaceae). Opisany po raz pierwszy przez Eliasa Friesa w 1821 roku, od tamtej pory przeszedł kilka zmian w klasyfikacji i nazewnictwie. Grzyb ten jest rzadko spotykany w Polsce i znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. W artykule tym przyjrzymy się morfologii, występowaniu oraz cechom mikroskopowym tego gatunku.
Systematyka i nazewnictwo
Grzybówka pomarańczowoostrzowa należy do klasyfikacji, która obejmuje różne poziomy taksonomiczne. Na najwyższym poziomie znajduje się królestwo Fungi, a następnie podział na Basidiomycota, Agaricomycetes, Agaricales oraz rodzinę Mycenaceae. Gatunek został po raz pierwszy opisany jako Agaricus aurantiomarginatus przez Eliasa Friesa, który nadał mu nazwę na podstawie jego charakterystycznych cech morfologicznych. Zmiany w klasyfikacji prowadziły do nadania mu różnych synonimów, które są obecnie uznawane za przestarzałe.
Lucien Quélet, w 1872 roku, przypisał mu obecną nazwę Mycena aurantiomarginata. Warto również zaznaczyć, że Maria Lisiewska w 1987 roku zaproponowała nazwę grzybówka pomarańczowoobrzeżona, a Władysław Wojewoda w 2003 roku zaproponował termin grzybówka pomarańczowoostrzowa, który zyskał akceptację.
Morfologia grzybówki pomarańczowoostrzowej
Kapelusz
Kapelusz grzybówki ma średnicę od 10 do 25 mm i przyjmuje kształt od stożkowego do parabolicznego. Z wiekiem kapelusz spłaszcza się, staje się wypukły lub płaski, często z garbkiem. Charakteryzuje się brzegiem o jaśniejszej barwie – pomarańczowej lub pomarańczowożółtej. Powierzchnia kapelusza jest naga i może mieć różne odcienie brązowe – od szaro-brązowego do ciemnobrązowego. Kapelusz jest higrofaniczny, co oznacza, że zmienia kolor w zależności od wilgotności otoczenia.
Blaszki
Blaszki grzybówki są w liczbie od 16 do 26 i dochodzą do trzonu grzyba. Są one wąsko przyrośnięte lub zbiegające z krótkim ząbkiem. Ich barwa oscyluje od blado żółtawoszarej do szarobeżowej, podczas gdy ostrze blaszki przyjmuje kolor od jaskrawopomarańczowego do bladopomarańczowożółtego. Te cechy czynią grzybówkę łatwą do identyfikacji w terenie.
Trzon
Trzon grzybówki pomarańczowoostrzowej ma wysokość od 35 do 80 mm oraz grubość od 1 do 2 mm. Jest prosty lub zakrzywiony oraz wydrążony. Młode okazy są całkowicie oprószone białawym do żółtawego koloru na wierzchołku, natomiast dolna część trzonu może być żółta lub ciemnobrązowa. Podstawa trzonu czasami przyjmuje żółtawy lub pomarańczowy kolor i jest gęsto pokryta włókienkami o barwie żółtej do pomarańczowej.
Miąższ
Miąższ grzybówki ma bardzo wyraźny słodki zapach owocowy, często opisywany jako mączny lub lekko anyżowy. Ta cecha zapachowa czyni go interesującym dla mykologów oraz entuzjastów grzybobrania.
Cechy mikroskopowe
W badaniach mikroskopowych można zaobserwować podstawki o wymiarach 24–33 × 5,5–8 µm, które są smukłe i maczugowate oraz mają cztery zarodniki ze sterygmami o długości od 4 do 6,5 µm. Zarodniki mają długość od 7,5 do 10,5 µm i szerokość od 4 do 5,5 µm; są one wydłużone i gładkie. Cheilocystydy mają wymiar od 18 do 42 µm długości i tworzą jałowe pasmo o zmiennym kształcie.
Pleurocystydy mają podobne właściwości jak cheilocystydy. Strzępki w skórce kapelusza mają szerokość od 1,5 do 5,5 µm i są gęsto pokryte prostymi lub rozgałęzionymi wyrostkami o wymiarach od 1-24 × 1-3 µm. Strzępki warstwy korowej trzonu mają gładką powierzchnię lub rzadkie uchyłki oraz wyrostki o szerokości od 1–9 × 1–1,3 µm.
Występowanie i siedlisko
Grzybówka pomarańczowoostrzowa występuje głównie w Ameryce Północnej oraz Europie. W Polsce jest uznawana za gatunek rzadki i występuje przeważnie w górach. Władysław Wojewoda w swoim zestawieniu grzybów wielkoowocnikowych Polski z 2003 roku przytoczył liczne stanowiska tego gatunku. Obecnie bardziej aktualne dane można znaleźć w internetowych atlasach grzybów.
Zgodnie z Czerwoną listą roślin i grzybów Polski, grzybówka pomarańczowoostrzowa ma status V – jest narażona na wymarcie. Naukowcy wskazują na możliwość dalszego spadku jej populacji z powodu różnych czynników zagrożenia środowiskowego.
Gatunek ten jest saprotroficzny i rozwija się głównie na opadłym igliwiu drzew iglastych, zwłaszcza
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).