Wstęp
Follis to późnorzymska moneta z brązu, która odegrała istotną rolę w historii pieniądza w Europie oraz w krajach arabskich. Po raz pierwszy wprowadzona przez cesarza Dioklecjana, moneta ta była nie tylko środkiem płatniczym, ale również symbolicznym wyrazem reform monetarnych w późnym cesarstwie rzymskim. W dalszym ciągu artykułu przyjrzymy się ewolucji follisa, jego znaczeniu w różnych epokach oraz wpływowi na inne systemy monetarne.
Follis w Cesarstwie Rzymskim
Moneta została po raz pierwszy wprowadzona przez Dioklecjana w około 294 roku jako 1/8 srebrnego argenteusa. Jej celem było wzbudzenie zaufania społeczeństwa do nowego systemu monetarnego. Follis był posrebrzany i miał solidny wygląd, co miało na celu ułatwienie jego akceptacji w obiegu. Na monetach umieszczano różne wizerunki, takie jak Geniusz ludu rzymskiego czy alegoria Monety, co podkreślało ich status jako ważnych nominałów.
Początkowo follisy miały średnicę 25–27 mm i zawierały około 4% srebra. Jednakże z biegiem czasu wartość ta malała, a monety stawały się coraz lżejsze i mniej wartościowe. W 311 roku ich waga spadła do 4-5 g, a pod koniec rządów Konstantyna Wielkiego ważyły zaledwie 3-3,5 g. Ostatecznie reforma Konstansa z 346 roku zastąpiła follis nowym nominałem – majoriną.
Ewolucja follisa w Bizancjum
W Bizancjum follis nabrał nowego znaczenia. Wprowadzony przez cesarza Anastazjusza I w 498 roku, stał się dużą monetą miedzianą o wartości 1/24 srebrnego kerationa. Jego początkowa waga wynosiła około 9 g, ale z biegiem lat ulegała zmniejszeniu. Follis stał się bardziej podzielny, co umożliwiało jego użycie w codziennych transakcjach.
Wartość głównego nominału – 40 nummiów – utrzymała się przez kilka stuleci, a ostatnie follisy emitowane były za panowania Michała III. Zmiany wagowe i wartościowe sprawiły, że moneta ta stała się kluczowym elementem gospodarki bizantyjskiej, a jej funkcje były dostosowywane do potrzeb rynku.
Naśladownictwa i pochodne follisa
Follis doczekał się wielu naśladownictw i pochodnych zarówno na terenach Europy, jak i w krajach arabskich. W V-VI wieku monety tego typu były emitowane przez państwa Wandalów i Ostrogotów, co świadczy o ich popularności i znaczeniu w handlu regionalnym. Podczas ekspansji arabskiej na początku VIII wieku powstały liczne naśladownictwa follisa w mennicach takich jak Damaszek czy Aleppo. Te monety osłabiły gospodarkę bizantyjską i przyczyniły się do upadku jej wpływów.
Włoską wersją follisa jest follaro, który został wprowadzony przez Gizulfa II w XI wieku na wzór bizantyjskich monet. Follaro również zdobyło popularność poza Włochami, trafiając do takich miejsc jak Księstwo Antiochii oraz hrabstwo Edessy podczas krucjat.
Follis a współczesne jednostki monetarne
Historia follisa nie zakończyła się wraz z jego upadkiem jako jednostki monetarnej w średniowieczu. Termin ten przetrwał także w innych kulturach i językach. Przykładem jest tatarski puł Złotej Ordy oraz średniowieczne ruskie puło, które były drobnymi monetami miedzianymi bitymi na Rusi.
W Gruzji folis przekształciło się w puli, która była centralnym elementem tamtejszego systemu monetarnego aż do XIX wieku. Dziś reminiscencje follisa można znaleźć również w Afganistanie (pul) oraz w krajach arabskich (fils), gdzie termin ten odnosi się do niewielkich jednostek monetarnych.
Zakończenie
Follis stanowi ważny element historii pieniądza zarówno w Cesarstwie Rzymskim, jak i Bizancjum oraz poza nimi. Jego ewolucja od solidnej monety brązowej do form mniej wartościowych pokazuje zmiany zachodzące w gospodarce i społeczeństwie tamtych czasów. Wartościowe doświadczenia związane z folisem nie tylko wpływały na systemy monetarne epoki średniowiecza, ale także pozostały żywe we współczesnych jednostkach monetarnych na całym świecie. Dzięki swojej bogatej historii follis jest doskonałym przykładem tego, jak moneta może ewoluować wraz z cywilizacją.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).