Kozibród łąkowy – Tragopogon pratensis L.
Kozibród łąkowy, znany również pod naukową nazwą Tragopogon pratensis L., to gatunek rośliny należący do rodziny astrowatych (Asteraceae). Jest to roślina charakterystyczna dla Europy oraz części Azji, jednak występuje także na innych kontynentach. W Polsce jest to gatunek pospolity, który można spotkać w różnych siedliskach. W artykule przyjrzymy się morfologii, biologi i ekologii kozibrodu łąkowego, a także jego znaczeniu użytkowemu.
Rozmieszczenie geograficzne
Rodzimy obszar występowania kozibrodu łąkowego obejmuje Europę oraz część Azji. Roślina ta została również zawleczona na inne kontynenty, w tym Amerykę Północną, Południową oraz Nową Zelandię. W Azji można ją spotkać na terenach północno-zachodniej i wschodniej Turcji, w zachodniej i wschodniej Syberii, a także w Kazachstanie i Mongolii. W Ameryce Północnej kozibród łąkowy rozprzestrzenił się w Kanadzie, Stanach Zjednoczonych oraz na Haiti, a w Ameryce Południowej można go znaleźć w Argentynie. W Polsce jest to gatunek pospolity lub przynajmniej częsty.
Morfologia
Kozibród łąkowy to roślina o wysokości przeważnie od 30 do 80 cm, chociaż zdarzają się osobniki dorastające do 100 cm. Charakteryzuje się nagą lub młodocianą wełnisto owłosioną powierzchnią. Jego kłącze jest mocne i wrzecionowate, pokryte resztkami obumarłych liści. Łodyga jest wzniesiona, prosta, pojedyncza lub słabo rozgałęziona.
Liście
Liście kozibrodu łąkowego mają równowąski kształt i często są łukowato zgięte oraz całobrzegie. Rozmieszczone są skrętolegle i siedzące. Na młodych roślinach liście mogą być wełnisto owłosione.
Kwiaty
Kwiaty kozibrodu zbierają się w kwiatostan w formie koszyczka o średnicy od 3 do 6,5 cm. Koszyczki te osadzone są pojedynczo na długich łodygach, które mogą być słabo zgrubiałe pod kwiatostanem. Wszystkie kwiaty wypełniające koszyczek są żółte i języczkowe. Pylniki mają kolor żółty oraz ciemnobrunatne lub ciemnofioletowe końcówki. Okrywy koszyczków składają się z 8–10 lancetowatych listków, które są zaostrzone i mają wąską białą błoniastą obwódkę. Listki okrywy mają podobną długość do korony kwiatów brzeżnych lub są tylko nieco dłuższe, przewężając się ponad nasadą.
Owoce
Owoce kozibrodu to wrzecionowate niełupki z długim dzióbkiem, opatrzone pierzastym puchem kielichowym. Pojedyncza niełupka osiąga długość od 16 do 22 mm i może być gładka lub pokryta kolczastymi brodawkami. Puch kielichowy jest brudnobiały.
Biologia i ekologia
Kozibród łąkowy jest rośliną dwuletnią oraz byliną zaliczaną do hemikryptofitów. Okres jego kwitnienia przypada od maja do lipca lub sierpnia, a czasami nawet do września. Kwiaty otwierają się rano i zamykają około południa, a ich zapylanie odbywa się za pomocą muchówek, niewielkich chrząszczy, pszczół oraz motyli. Owoce są rozpowszechniane przez wiatr.
Siedlisko
Kozibród łąkowy występuje w różnych siedliskach od niżu po niższe położenia górskie. Rośnie na łąkach, rowach, miedzach i przydrożach, a także w miejscach ruderalnych. Preferuje dobrze rozłożoną próchnicę znajdującą się w świeżych glebach gliniasto-piaszczystych oraz gliniastych. Jest uważany za gatunek wskaźnikowy gleb gliniastych i stosunkowo ciepłolubny. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych zaliczany jest do All. Arrhenatherion.
Interakcje międzygatunkowe
Kozibród łąkowy ma znaczenie w ekosystemie jako pokarm dla dzikich zwierząt. Dziki ryją ziemię w poszukiwaniu jego kłączy, które stanowią dla nich smaczny przysmak.
Zmienność i hybrydyzacja
Kozibród łąkowy wykazuje zmienność genetyczną i może tworzyć mieszańce z innymi gatunkami z rodzaju Tragopogon, na przykład z kozibrodem wielkim (Tragopogon dubius). Tego rodzaju hybrydyzacja może prowadzić do powstawania nowych form roślin o różnych cechach morfologicznych.
Znaczenie użytkowe kozibrodu łąkowego
Kozibród łąkowy ma zastosowanie zarówno jako roślina użytkowa, jak i lecznicza. Świeże rośliny są chętnie zjadane przez bydło i mogą być stosowane jako pasza dla zwierząt hodowlanych. Roślina ta była wykorzystywana przez ludzi jako jadalna – jej młode części spożywano w różnych formach kulinarnych.
Dodatkowo kłącze kozibrodu znalazło zastosowanie w medycynie ludowej jako środek wspomagający leczenie chorób dróg oddechowych poprzez ułatwienie odkrztuszania wydzieliny.
Niemniej jednak należy pamiętać o tym, że jako gatunek zasiedlający tereny bliskie pól uprawnych, kozibród może zanieczyszczać zbiory nasion uprawnych dzięki swoim nasionom przen
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).